سردبیر گفتمان: از آنجاییکه سخنان اخیر پاپ بندیکت شانزدهم بازتابی جنجالی داشت بنابر رسالت سایت گفتمان لازم دیدیم بخشی از محتوای گفته های پاپ را بیاوریم. تماس شرق و غرب یک جنبه از گفتمانهایی است که در این سایت مورد نقد قرار می گیرد. امید داریم که این ترجمهء خوب سکوی پرتابی برای بحثهای آینده باشد. خواهشمندیم ما را با ارسال نظرات و مقاله های خود در بررسی و نقدی ژرفتر یاری دهید. با سپاس.

سخنرانی پاپ در دانشگاه رگنزبورگ

  ترجمه: ب. يزدانی

طن اين

عنوان سخنرانی پاپ ايمان، عقل و عالم وجود بود که گزيده ای از آن نقل میشود:

"چيزی که اخيرا تمام اينها را به يادم آورد خواندن بخشی از يک گفتگو بود بين امپراطور فاضل بيزانسی مانوئل دوم پاليولاگوس و يک ايرانی فرهيخته در باب مسيحيت و اسلام و حقايق اين دو که احتمالا در سال 1391 ميلادی انجام شده بود و پروفسور تئودور خوری (Munster) آن را ويراسته است.

گفتگو به نحو گسترده ای درحول وحوش ساختارهای دين مندرج در انجيل و در قرآن دور می زند . . .در گفتگوی هفتم امپراطور به موضوع جهاد اشاره می کند. امپراطور حتما از سوره 2 آيه 256 در قرآن که می گويد: "لا اکراه فی الدين" اطلاع داشته است. به نظر کارشناسان اين سوره از سوره های اوليه است زمانی که محمد هنوز فاقد قدرت و در معرض تهديد بود. اما بی ترديد امپراطوراز تعاليم و احکام مربوط به جهاد هم که بعدها ظاهر شد و در قرآن ثبت است آگاهی داشته است . . . او با شتابزدگی حيرت آوری مخاطب خود را با پرسشی محوری در باره ارتباط بين دين و خشونت خطاب قرار می دهد و می گويد " اگر بخواهی آنچه را محمد به ارمغان آورده نشانم دهی تنها چيزی که می يابی شرارت و امور غيرانسانی است فی المثل فرمان او در اين باب که دينی را که تبليغ می کرد با شمشير گسترش دهند."

امپراطور که نظراتش را با حدت و شدت بيان می کند ادامه می دهد به شرح دلائلی که چرا گسترش دين از طريق خشونت امری غيرعقلائی است. خشونت با ذات الهی و ذات انسان ناسازگار است. او می گويد " پروردگار از خون خشنود نيست- و غيرعقلائی رفتار کردن . . . خلاف ذات الهی است. ايمان از روح زاده می شود نه از جسم. کسی که می خواهد شخصی را به دين رهنمون شود بايد فارغ از خشونت و تهديد بتواند خوب سخن بگويد و درست استدلال کند. . . انسان برای متقاعد کردن شخص منطقی نه نياز به زور بازو دارد، نه اسلحه، نه ديگر وسايل تهديد کننده افراد به مرگ . . ."  بيانيه قاطعانه در اين استدلال عليه تغيير کيش به اجبار و خشونت چنين است: به حکم خرد رفتار نکردن بر خلاف ذات الهی است. تئودور خوری يادآور می شود: برای امپراطوری بيزانسی که با فلسفه يونانی پرورش يافته است اين امری بديهی است.

اما در آموزه های اسلامی خداوند در تعالی مطلق است. اراده او در هيچ کدام از طبقه بندی های ما نمی گنجد حتی در عقل گرائی. در اين نقطه تا آنجا که به درک از خداوند و در نتيجه دينداری مربوط می شود ما با يک تنگنای ناگزير مواجه می شويم. آيا اعتقاد به اينکه رفتار غيرعقلائی با ذات الهی مغاير است صرفا يک ايده يونانی است يا اینکه هميشه و بالذاته صحيح است؟ . . . يوحنا انجيل خود را با اين کلمات آغاز می کند:" درآغاز کلمه بود." اين درست همان کلامی است که امپراطور بکار می برد: خداوند با لوگوس عمل می کند. لوگوس يعنی خرد و کلمه- که دارای خلاقيت است و می تواند ارتباط برقرارکند دقيقا نظير عقل. در اينجا مواجهه ای بنيادی بين دين و عقل اتفاق می افتد، بين روشنگری اصيل و خالص و دين . . . . اين تجديد روابط درونی بين ايمان انجيلی و تحقيق فلسفی يونانی رويدادی بود که نه تنها از نقطه نظر تاريخ اديان بلکه از نظر تاريخ جهان اهميتی مسلم داشت . . . .

با درنظر گرفتن اين همگرائی و تقارب عجيب نيست که مسيحيت علی رغم خاستگاه آن و ميزان زيادی از رشد در شرق، شخصيت سرنوشت ساز تاريخی خود را در اروپا  به دست آورد. در دنيای غرب اين موضوع به نحو وسيعی پذيرفته است که تنها عقل پوزيتيويستی و اشکال فلسفی مبتنی بر آن به صورتی جهانشمول معتبر است. با اين همه فرهنگهای شديدا مذهبی جهان چنين افتراق بين الهيات و جهانشمولی عقل را همچون تهاجمی بر اکثر اعتقادات اساسی خود تلقی می کنند. غرب با اعراض از سوالاتی که در پس جنبه عقلائی آن قرار دارد مدتها در معرض خطر بوده است و از اين رهگذرممکن است دچار آسيب شديد شود. شجاعت بکارگماردن گستره عقل و نه انکار شکوه و عظمت آن – اين است آن برنامه ای که با آن الهياتی مبتنی بر ايمان انجيلی به مباحثات زمانه ما وارد می شود. مانوئل دوم بنا به درک خود از پروردگار می گفت " رفتارعقلائی و منطقی نداشتن ، رفتار نکردن با لوگوس، با ذات الهی مغاير است."  ما دوستان خود در گفتگوی فرهنگها را به چنين لوگوس بزرگ، به چنين گستره عقل است که فرا می خوانيم."

httpwww.timesonline.co.uk/article/0,,3-2360088,00.html

3.26 Copyright (C) 2008 Compojoom.com / Copyright (C) 2007 Alain Georgette / Copyright (C) 2006 Frantisek Hliva. All rights reserved."