به بهانه ی سالروز درگذشت چایكوفسكی

ویلیام نیری

گفتمان ایران

www.goftman-iran.net

پیوتر ایلیچ ‌چایكوفسكی، مشهور ترین آهنگ‌ساز روس، در سال 1840 به‌دنیا آمد. او پس از اتمام تحصیلات  در رشته ی حقوق در نوزده سالگی کارمند دولت شد و در بیست و یک سالگی همزمان با کار دولتی در هنرستان جدید موسیقی  سن پترزبورگ ثبت نام کرد .پیشرفت او در موسیقی چنان برق آسا بود که   پس از پایان دوره ی هنرستان در هنرستان جدید مسکو استاد هارمونی شد و دوازده سال همین سمت را حفظ کرد. او که گویی در پی جبران زمان از دست رفته بود ،با تب و تاب بسیار به آفرینش موسیقی پرداخت و آثار فراوانی را در زمینه ی سازی و آوازی خلق کرد. 

  سال 1877برایش سالی تلخ و پر آشوب بود. او در این سال به کاری فاجعه آمیز دست زد و آن ازدواج با دختری 28 ساله از شاگردان هنرستان بود که او و موسیقی اش را می ستود. او در نامه ای به دوستش نادژدا فون مک می نویسد که چگونه "با زنی که ذره ای دوستش ندارم"ازدواج کرده است.به نظر می رسد که از دواج چایکوفسکی با این دختر فقط برای پوشیده نگه داشتن تمایلات هم جنس گرایانه اش بوده. او چند روز پس از ازدواج، این زناشویی را "شکنجه ی هولناک روحی "توصیف می کند .دو هفته بعد به قصد آن که از سینه پهلو بمیرد به آب های یخ زده ی رودخانه ی مسکو زد ،اما بنیه ی قوی او به نجاتش آمد و به سن پترز بورگ گریخت . در آن جا بر اثر تشنج عصبی دو روز در اغما بود.از همسرش جدا شد و دیگر هر گز او را ندید. زندگی مشترک آن دو تنها 9هفته طول کشید. در همین دوران بود که چایکوفسکی فرشته ی نگهبان خود را یافت: بانو" نادژدا فون مِک" بیوه ا ی  45 ساله ،ثروتمند،باهوش و متعادل که با مهارتی بی نظیر توفیق یافت محرم راز بی چون چایکوفسکی شود و تمام نگرانی های مالی او را از سر راه بر دارد. او عاشق موسیقی بود و یک نوازنده ی جوان ویلن به نام "کوتک"kotek را به عنوان نوازنده ی خانگی در استخدام داشت. او از کوتک نکات بسیاری را در مورد زندگی خصوصی چایکوفسکی که او را به عنوان آهنگساز سخت می ستود شنید: در باره ی فقر او،درباره ی آرزوی او برای خلاص شدن از شر تدریس و در باره ی مشکلات عصبی و حالت دل گرفتگی او.بانو فون مک که دلباخته ی موسیقی چایکوفسکی بود برای او مقرری سالیانه ای تعیین کرد و این امکان را فراهم آورد که او از تدریس در هنرستان دست بکشد و خود را وقف آهنگسازی کند. این دو ،چهارده سال با یکدیگر مکاتبه داشتند اما بنا به توافق هیچگاه یکدیگر را ندیدند. پس از سال ها دوستی عجیب ،اما صمیمانه مقرری و نامه نگاری های مادام فون مک (به بهانه ی سفسطه آمیز ورشکستگی) به ناگهان قطع شد و این اتفاق چایکوفسکی را به شدت آزرده خاطر کرد. چایکوفسکی از 1887 به بعد رهبر ارکستر شد و آثار خود را در سراسر اروپا رهبری کرد .در 28 اکتبر 1893سمفونی شماره ی 6(پاته تیک) را که به گونه ای نامتعارف و با فینالی یأس آلود پایان می گیرد رهبری کرد .او اعتقاد داشت این سمفونی مهم ترین اثراوست. چایکوفسکی چند روز پس از اجرای این اثر در 6نوامبر1893 (114سال پیش) در اثر خوردن آب آلوده و ابتلا به بیماری  وبا در گذشت.

موسیقی چایکوفسکی

شا ید بتوان چایکوفسکی را نمونه ی یک آهنگساز به شدت احساساتی و رمانتیک دانست.او در مورد سمفونی چهارمش که آن را به "بهترین دوستش" (مادام فون مک)تقدیم کرده است می نویسد:"حتی یک میزان هم نبوده است که به راستی آن را حس نکرده باشم و بازتاب درونی ترین احساساتم نبوده باشد".

چایکوفسکی خود را "به معنای واقعی کلمه"روس می دانست . اما ترانه های بومی روسیه فقط یکی از عناصر تأثیر گذار بر هنر او بود.سبک موسیقی چایکوفسکی در بر دارنده ی عناصری از موسیقی فرانسوی،ایتالیایی و آلمانی نیز هست.او عناصر ملی و جهانی را در هم آمیخت تا موسیقی بسیار شخصی و سودایی خود را بسازد .تحول سبک در آثار او وصف ناپذیر است .هنر سمفنیک سنتی با فرم های آزاد(مدرن)موسیقی برنامه ای ،ذهنیت جهان وطنی غربی با ملی گرایی روسی توسط چایکوفسکی در کنار یکدیگر قرار می گیرند.نبوغ او در توصیف غنای روحی نگران اما ملزم به فرم های سنتی تجلی می یابد.موسیقی چایکوفسکی سراسر در بر دارنده ی ملودی های زیباست  که مانند حرکت های باله آکنده از انعطاف و جهشند .او ملودی را چندین بار تکرار می کند و گاه به گاه با استفاده از دینامیک قوی تر و ارکستراسیون حجیم تر ،بیانی درون گرایانه و تغزلی را به غریوی پر توان بدل می سازد. ارکستراسیون او به شدت رنگارنگ است و تضاد های تأثیر گذار و تناوب استفاده از زهی ها،بادی های چوبی و برنجی از ویژگی های آن است.کیفیت پر احساس موسیقی او از تضادهای شدید تمپو،دینامیک و مواد تماتیک سرچشمه می گیرد.

شیفتگی چایکوفسکی به "موتزارت "و انس او از زمان کودکی با اپرای ایتالیایی ، چایکوفسکی را از نفوذ "واگنر" و" برامس "که در اغلب هم عصرانش مشاهده می شود بر حذر داشت. از نظر "شوستا کویچ "آثار چایکوفسکی یکی از سنگ بناهای فرهنگ موسیقی روسیه است.

اگر می خواهید با چایکوفسکی بیشتر آشنا شوید شنیدن قطعات زیر را به شما توصیه می کنم:

سمفونی های 6،5،4

باله های دریاچه ی قو و فندق شکن

اورتور فانتزی رومئو ژولیت

کنسرتو پیانوی شماره ی 1((Bbm

کاپریچیو ایتالین

اوورتور1812

منابع:

درک و دریافت موسیقی.نوشته ی راجر کیمی ین.ترجمه ی حسین یاسینی.نشر چشمه

فرهنگ بزرگ موسیقی. .نوشته ی رولان دوکانده.ترجمه و گرد آوری :شهره ی شعشعانی.ناشر:مولف

پیتر ایلیچ چایکفسکی  زندگی و آثار.گردآورنده پری صفا.نشر وپخش :شرکت تهران فاریاب1362

www.tebyan.net

مطلب را به بالاترین بفرستید: