تحریف واقعیت، درباره الی و نکاتی از این دست...

نويسنده: سهراب ثابت

واقعیت در سینمای ایران در طول 30 سال گذشته تبدیل به امری محال شده است و در هر حالتی امری است تحریف شده. حذف و البته اصلاحاتی که تفکر حاکم سینما را با آن میپذیرد بیشتر از نگاه شخصی و حذف آزادی واقعیت را از بین برده. تصویر تحریف شده ی زن مخصوصاً در ساحت فردی زندگی خود از مهمترین این تحریف ها و یکی از برجسته ترین مصداقهای قربانی کردن واقعیت است.روابط خانوادگی، دوستی ها ، مهمانیها و روابط شخصی، عواطف واقعی، همه و همه دیری است که دست نیافتنی و دور شده و هر فیلمسازی که دغدغه باورپذیری دارد با این چالشهای اساسی روبروست. اما این همه قصه نیست چرا که علاوه بر ساست های تحریفگر خود فیلمسازان نگاهی گاه ساده انگارانه و گاه بدوی به جامعه دارند که نتیجه ی آن مغفول ماندن بخش مهمی از واقعیت زندگی مردم ایران است.

طبقه متوسط شهری جامعه ایران که با نگاه دقیقتر خواهیم فهمید که اکثر فیلمهای سینمای ما از آنها و درباره آنها و برای آنها تولید میشود، طبقه ای پیچیده و چند لایه است که با دوری از روح جمعی یک پارچه و مسائل فردی پر تناقض واقعیت خود را هرچه فرارتر و پیچیده تر میسازد. به اجرا در آوردن این طبقه بیش از هرچیز احتیاج به تأمل در شیوه ی زندگی افراد این طبقه و سعی در دوری از خودسانسوری و نگاه صریح تر به آن دارد.

درباره ی الی در ادامه ی چهارشنبه سوری کندوکاو و حرکت روبه جلوی اصغر فرهادی است برای درک و رسیدن به واقعیت طبقه ی متوسط شهری ایران. او هرچه بیشتر توانسته است تا در این فیلم تصویر دقیقتری از این طبقه، مناسبات و روابطش به دست دهد. تصویری هرچه واقعی تر از نوع درک ، دریافت و قضاوتهای ما در روابط اجتماعی و حتی خانوادگی خود. درباره الی برای بازتاب واقعیت، خود را به عنوان یک چشم ناظر بیرون ننشانده بلکه با تلاشی جستجوگرایانه سعی در بازتاب اصیلتر و البته دراماتیک تر آن دارد، البته میتوان اینجا خود درام پردازی را نوعی تحریف واقعیت دانست اما این بحث که خود پردامنه و پیچیده است را با ذکر این نکته رها میکنم که واقعیت را باید با توجه به رسانه و گونه ی مورد نظر خود جستجو کرد وقتی ما با ابزار درام آن را جستجو میکنیم در واقع واقعیت را در ضمن درام میبینیم.اینکه درباره ی الی موفق میشود خصوصیت جزئی و کوچک و عکس العملهای صریح طبقه متوسط ایران را در لحظات بحرانی با جزئیات بیشتری نشان دهد خود از مهمترین دستاوردهای این اثر در نزدیک شدنش به واقعیت است.

خوشیهای ما نگرانیهای ما و نوع نگاه و سیالیت قضاوتهای ما نسبت به یکدیگر همیشه آن چیزی است در سینمای ایران که کمتر باورپذیر و بیشتر با سهل انگاری نمایش داده شده، اصولاً فیلم هرچه نگاه واقعگرایانه تری بر میگزیند برای باورپذیری راه پیچیده تری طی میکند چراکه مخاطب آن را بیشتر با خود میسنجد تا با قراردادهای درونی فیلم. لذا داشتن نگاهی اجتماعی و شناختی دقیق از اجتماع برای فیلم و ساختن شخصیت الزامی است. جذابیت درباره ی الی علاوه بر داستان دراماتیک و درگیر کننده اش به همین وفاداری اش به قراردادهای زندگی ایرانی باز میگردد. ما با سنجش بیرونی فیلم میتوانیم خوشیها اضطرابها و نگرانیهای خود را در فیلم ببینیم و درنتیجه آن را باور کنیم.

همه ی فیلمهای سینمای ایران در هر شکل و شیوه بخشی از هویت و فرهنگ این کشورند ، اما همه ی آنها الزاماً نگاه دقیقی به هویت و فرهنگ این کشور ندارند ،همه ی فیلمها با تحلیل درستی از زمینه و زمانه ی اجتماع خود ساخته نمیشوند ، فیلمهای کمی هستند که شکل سندی از سبک زندگی واقعی یک دوران را به خورد میگیرند و قطعاً درباره ی الی یک از مهمترین آثار هنری چند دهه اخیر ایران است که بعدها شکل سندی از سبک زندگی این زمانه ی طبقه متوسط ایران را به خود میگیرد.

مطلب را به بالاترین بفرستید: